Herstelgolven
Herstelgolven
Een onderzoek naar twee grote bewegingen in psychisch herstel: van vervreemding naar verbinding, en van fragmentatie naar heelheid.
Het uitgangspunt
Herstel verloopt in grotere bewegingen
Mensen zijn niet alleen gericht op overleven. Er bestaat ook een natuurlijke beweging richting verbinding, ontwikkeling en heelheid.
Die beweging verloopt niet in een rechte lijn. Soms trekken we ons terug. Soms raken we vervreemd van anderen, van de wereld of van delen van onszelf. Soms moeten gevoelens, behoeften of herinneringen tijdelijk op afstand worden gehouden om verder te kunnen.
Toch kan er onder die beschermende bewegingen een diepere richting blijven bestaan. Een beweging terug naar wat verloren, verbroken of achtergebleven is.
Binnen Herstelgolven probeer ik deze grotere patronen zichtbaar te maken. Niet alleen door bestaande psychologische theorieën te onderzoeken, maar ook door vanuit ervaring een eigen herstelvisie en werkwijze te ontwikkelen.
Herstel is niet één rechte weg vooruit. Het beweegt tussen afstand en verbinding, tussen fragmentatie en heelheid.
Het model
Twee hoofdgolven van herstel
Van isolatie en vervreemding naar verbinding
Wanneer contact onveilig, pijnlijk of overweldigend wordt, kunnen mensen zich terugtrekken. Soms letterlijk uit relaties of uit de maatschappij, maar soms ook innerlijk: door zich minder te laten zien, gevoelens af te sluiten of het vertrouwen in anderen kwijt te raken.
Herstel beweegt vervolgens opnieuw richting contact. Richting gezien worden, grenzen ervaren, vertrouwen ontwikkelen en opnieuw een plek innemen tussen andere mensen.
Van fragmentatie naar heelheid
Door trauma en andere ingrijpende ervaringen kunnen gevoelens, herinneringen, behoeften en delen van de identiteit van elkaar losraken. We gaan verder, terwijl een deel van onszelf achterblijft.
Herstel bestaat uit het opnieuw herkennen, toelaten en verbinden van deze delen. Niet door terug te keren naar wie je vroeger was, maar door een nieuwe en ruimere heelheid te ontwikkelen.
Eerste hoofdgolf
Van vervreemding naar verbinding
Over deze eerste herstelgolf heb ik al een theorie ontwikkeld. Centraal staat de vraag hoe mensen verwijderd kunnen raken van anderen, van de maatschappij en van hun eigen gevoel van verbondenheid.
Terugtrekken is daarbij niet alleen een probleem. Het kan ook een noodzakelijke beschermende beweging zijn. Een periode waarin iemand afstand neemt, wonden probeert te helen en opnieuw leert voelen waar de eigen grenzen liggen.
Op een bepaald moment kan de beweging veranderen. Vanuit afzondering ontstaat opnieuw een verlangen naar contact. Naar erkenning, naar spiegeling, naar wederkerigheid en naar een plek binnen een groter geheel.
Terugtrekken
Afstand nemen om te beschermen, te herstellen of opnieuw te ontdekken wat van jezelf is.
Oriënteren
Voorzichtig onderzoeken waar veiligheid, herkenning en werkelijk contact mogelijk zijn.
Verbinden
Opnieuw deelnemen aan relaties en aan de wereld, zonder jezelf daarbij opnieuw te verliezen.
Tweede hoofdgolf
Van fragmentatie naar heelheid
Binnen deze tweede hoofdgolf onderzoek ik hoe mensen delen van zichzelf kunnen kwijtraken. Trauma speelt daarin een belangrijke rol, maar ik gebruik trauma niet alleen in de smalle betekenis van een duidelijk afgebakende traumatische gebeurtenis.
Trauma kan ook ontstaan wanneer ervaringen, gevoelens of delen van je identiteit niet verwerkt, verdragen, geaccepteerd of gespiegeld kunnen worden.
Misschien is dat een van de kernen van trauma: doorgaan terwijl een deel van jezelf achterblijft.
Het onverwerkte deel
Een ervaring was te overweldigend om volledig te bevatten. De gebeurtenis is voorbij, maar een deel ervan heeft nog geen plaats gekregen.
Het vermeden deel
Een gevoel, herinnering of behoefte wordt op afstand gehouden omdat contact ermee te pijnlijk, bedreigend of ontregelend voelt.
Het afgewezen deel
Een deel van jezelf kon binnen belangrijke relaties of binnen de omgeving niet bestaan. Om verbonden te blijven met anderen, moest je de verbinding met dit deel van jezelf verbreken.
Het ongespiegelde deel
Een deel van jezelf is nooit werkelijk gezien, herkend of bevestigd. Daardoor kon het zich onvoldoende ontwikkelen of onderdeel worden van je bewuste identiteit.
De beweging terug
Heelheid door integratie
Integratie betekent niet dat alle verschillen verdwijnen of dat alles weer wordt zoals het vroeger was. Het betekent dat wat losgeraakt, afgewezen of achtergebleven is opnieuw onderdeel mag worden van het geheel.
Herinneringen worden opnieuw verbonden met gevoel. Gevoelens krijgen betekenis en woorden. Behoeften worden herkenbaar. Delen die ooit moesten verdwijnen, mogen opnieuw bestaan.
Zo ontstaat geen perfecte of onverdeelde psyche, maar een grotere innerlijke samenhang. Je hoeft minder van jezelf buiten te sluiten om te kunnen leven.
Fragmenteren
Ervaringen, gevoelens of delen raken van elkaar verwijderd om overweldiging te voorkomen.
Terugvinden
Wat achterbleef wordt langzaam herkenbaar, voelbaar en bespreekbaar.
Integreren
De verschillende delen krijgen opnieuw een plaats binnen het grotere verhaal van wie je bent.